Op donderdag 15 oktober 2009 brachten zestien genodigden waaronder vele NVVN leden, een boeiend bezoek aan het International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (ICTY) te Den Haag. Een actueel bezoek gezien de naderende startdatum van de rechtszaak tegen Radovan Karadzic, de voormalige president van Republika Srpska. Het ICTY is een rechtsprekend orgaan van de Verenigde Naties, gericht op de berechting van oorlogsmisdaden die werden gepleegd tijdens de oorlogen op de Balkan in de jaren ’90 van de vorige eeuw.
ICTY’s invloed op internationaal recht
Sinds de oprichting van het ICTY in 1993 is er sprake van een ingrijpende verandering op het gebied van het internationaal humanitair recht. Niet alleen heeft het het ICTY laten zien dat individuele plegers van oorlogsmisdaden zich niet langer voor vervolging kunnen verschuilen achter hun meerdere. Want een dergelijke een misdaad is voor het ICTY geen reden om niet ook de pleger aansprakelijk te stellen. Het Tribunaal heeft daarmee de fundamenten gelegd van wat momenteel is geaccepteerd als de norm op het gebied van conflictresolutie en post-conflict ontwikkeling wereldwijd, specifiek waar het gaat om (militaire of politieke) leiders die worden verdacht van massale oorlogsmisdaden. Het ICTY heeft daarmee laten zien dat efficiënte en transparante internationale rechtspraak mogelijk is. Mevrouw Christine Zandvliet, als Legal Officer werkzaam voor de griffie van het ICTY en inleider tijdens de excursie, vertelt dat hiermee meer recht wordt gedaan aan de slachtoffers. Deze individuele aansprakelijkheid zorgt ervoor, dat niet meer een heel volk wordt aangewezen als dader; de ‘collectieve verantwoordelijkheid’ vervalt.
Bouwen aan internationaal recht
Ook mevrouw Pauline Thomas kwam aan het woord tijdens de excursie. Zij werkt op de afdeling Court Management. Daar houdt men zich bezig met zaken als vertalingen (alles steeds in vier talen; Nederlands, Engels, Albanees en Bosnisch-Kroatisch-Servisch), archiefbeheer, transscriptie, dossiervorming en de bodes. Mw. Thomas legt uit dat het archiveren van zaken als de filmopnames van alle zittingen, de dossiers en verklaringen een zeer veelomvattende en belangrijke taak is. Het ICTY staat ervoor dat (getuigen)verklaringen en rechtshandelingen nog voor vele generaties volledig opvraagbaar blijven. Zo kunnen ook volgende generaties in de Balkan inzage hebben in hun eigen verleden, kunnen andere landen in conflictsituaties leren uit de jurisprudentie van het ICTY en kunnen onderzoekers op gebied van conflict en vrede het materiaal aan studie onderwerpen.
Zeldzaam kijkje achter de schermen
Na de twee lezingen wordt als afsluitend onderdeel van het bezoek aan het ICTY één van de drie Court Rooms bezocht. De deelnemers aan de excursie mogen naar keuze in de zaal zitting nemen op de stoelen van de rechters, de aanklagers, de beklaagden of de getuigenstoel. Hiervan zijn de deelnemers onder de indruk, want men beseft zich terdege dat in deze raadszaal vaak zeer emotionele en indringende zaken aan de orde komen. De sfeer is dan ook plechtig te noemen. Een technische medewerker van het ICTY laat de deelnemers vervolgens ‘achter de schermen’ kijken. Waar hangen de zes camera’s? Daar waar ze in het proces van de rechtsgang zo min mogelijk interveniëren. Worden er close-ups van huilende getuigen gemaakt? Nee, want de zittingen van het ICTY zijn geen soapserie maar dodelijke ernst. Er wordt daarom veel aandacht besteed aan het naar evenredigheid en objectief in beeld brengen van alle partijen in de rechtszaal. Hoe wordt een beschermde getuige de rechtzaal in gebracht? Die wordt door de bodes omgeven door een draagbaar en ondoorzichtig scherm. En waar zit het publiek? Achter een dikke wand van kogelvrij glas, maar zo opgesteld dat zij alle handelingen in de rechtszaal goed kunnen gadeslaan.
De NVVN excursie 2009 zelf wordt door de deelnemers afgesloten met een samenkomst in de bar van naastgelegen het Bel Air Hotel. Daar bleek de excursie zowel bij jong als oud, lid en niet-lid van de NVVN goed ontvangen te zijn.
Voor meer informatie over het ICTY, zie www.icty.org. Via deze site kunnen ook de verschillende rechtszittingen digitaal worden gevolgd.